İçeriğe geç

15 Kasım 2026 · 1 dk okuma

İki büyük dağ oluşumu, karmaşık yaşamın yükselişiyle örtüştü

Science Advances’ta yayımlanan araştırma, 2,2 milyar ve 700 milyon yıl önceki büyük dağ oluşum dönemlerinin oksijen artışı ve biyolojik çeşitlilikteki sıçramalarla aynı zamanlara denk geldiğini ortaya koydu.

İki büyük dağ oluşumu, karmaşık yaşamın yükselişiyle örtüştü

British Columbia Üniversitesi, Utrecht Üniversitesi ve İsveç Doğa Tarihi Müzesi araştırmacılarının Science Advances dergisinde yayımlanan çalışması, Dünya’daki iki büyük dağ oluşum döneminin atmosferdeki oksijen artışı ve biyolojik çeşitlilikteki sıçramalarla aynı zamanlara denk geldiğini bildirdi. Araştırmacılar, bu jeolojik süreçlerin karmaşık yaşamın gelişiminde rol oynamış olabileceğini belirtti.

İlk tek hücreli canlıların ortaya çıkışından insanları, bitkileri ve hayvanları kapsayan çok hücreli yaşama geçişin yaklaşık üç milyar yıl sürdüğü biliniyor. Çalışma, bu uzun süreçte dağ oluşumu ile okyanus ve atmosfer kimyasındaki değişimler arasındaki ilişkiyi inceledi.

Metamorfik kayaçlardan alınan örneklerde yüksek basınç ve mineral analizleri yapan bilim insanları, gezegenin geçmişindeki iki kritik dönemi belirledi. Araştırmanın başyazarı Dr. Matthijs Smit’e göre üç milyar yıl öncesine kadar Dünya’nın kabuğu inceydi; fosfor gibi yaşamsal elementler kayaçlarda hapsoluyor, okyanuslar besin bakımından yoksul kalıyordu.

Çalışmaya göre 2,2 milyar yıl önce manto tabakasının hafifçe soğuyup sertleşmesi, yer kabuğunun 30 kilometreden 60 kilometreye ulaşmasına ve bugünkü Alpler’e yakın yükseklikte ilk büyük sıradağların oluşmasına imkân verdi. Yaklaşık 700 milyon yıl önce ise kabuk kalınlığının 80 kilometreyi aşmasıyla Himalayalar büyüklüğünde dağ kuşakları ortaya çıktı.

Araştırmacıların açıklamasına göre yükselen dağlar yağmur ve rüzgârla aşındı; kayaçlardaki mineraller ve besin maddeleri nehirler üzerinden okyanuslara taşındı. Bu süreç denizlerdeki biyokütlenin artmasına katkı sağladı.

Utrecht Üniversitesi’nden Dr. Douwe van Hinsbergen, iki dağ oluşumu döneminin de okyanus ve atmosfer kimyasını değiştiren, oksijen soluyan karmaşık canlıların evrimiyle ilişkilendirilen “Büyük Oksidasyon Olayları”yla aynı dönemlere denk geldiğini kaydetti. İsveç Doğa Tarihi Müzesi’nden Dr. Ellen Kooijman ise tektonik hareketlerin Dünya’nın biyolojik zenginliğe ulaşmasındaki rolünü vurguladı; çalışma bulgularının ötegezegenlerde karmaşık yaşam arayışına da katkı sağlayabileceğini belirtti.

Bu gelişmeyle ilgili akış

16:0016 Kasım 2026

  1. YaşamYağış sonrası Muş'ta pancar hasadı yaklaşık bir aydır sürüyor

    Son bir ayda etkili olan yağışlar makineleri tarlaya sokmadı. Yoncalıöz'de Sabri Ay, 30 dönümlük şeker pancarını komşularının yardımıyla elle toplamaya çalışıyor.

    Muş'ta yağış makineleri tarlaya sokmadı, pancar hasadı elle sürüyor

15:0016 Kasım 2026

  1. YaşamGPT-6 Astra, Qwen’in matematik puanını yüzde 7,9’dan 48,1’e çıkardı

    MIT ekibinin test ettiği GPT-6 Astra, Qwen 3.5’in bağlantı ağırlıklarının yüzde 0,016’sını değiştirerek MATH-500 puanını yüzde 7,9’dan yüzde 48,1’e çıkardı; Gemma 3’te artış 0,9 puanla sınırlı kaldı.

    GPT-6 Astra, Qwen’in matematik puanını yüzde 7,9’dan 48,1’e çıkardı

14:0016 Kasım 2026

  1. Yaşam25,5 milyon hücrelik beyin atlası, şizofreniyle bağlantılı nöronları buldu

    Dokuz ülkeden araştırmacıların hazırladığı 25,5 milyon hücrelik bazal gangliyon atlası; şizofreni, Parkinson ve Huntington gibi hastalıkların hücresel düzeyde incelenmesine yeni veriler sunuyor.

    25,5 milyon hücrelik beyin atlası, şizofreniyle bağlantılı nöronları buldu

13:0016 Kasım 2026

  1. YaşamİBB iştiraki ara tatilde çocuklar için ücretsiz doğa atölyeleri düzenliyor

    İstanbul Ağaç ve Peyzaj AŞ, 7-12 yaş grubundaki çocuklar için Alibeyköy Bahçe Market’te ücretsiz yaprak tasarımı ve bitki dikim atölyeleri düzenliyor. Etkinlikler 18 ve 20 Kasım’da 11.00-12.00 saatlerinde yapılacak.

    İBB iştiraki ara tatilde çocuklar için ücretsiz doğa atölyeleri düzenliyor
  2. YaşamSebzeleri daha uzun süre taze tutan yöntem: Nemli bez ve cam kap

    Japonya'da kullanılan yöntemde sebzeler hafif nemli pamuklu beze sarılıp cam kapta saklanıyor. Bezin nemini iki günde bir kontrol etmek, sebzelerin kurumasını yavaşlatmaya yardımcı oluyor.

    Sebzeleri daha uzun süre taze tutan yöntem: Nemli bez ve cam kap
 
Dakika Dakika Muhabir.App platformu üyesidir.